دوك كه ريسمان در آن افتد در وقت رشتن ، چوژهء دوك گويند . مثال معنى اول را فردوس [ زرين مطربه گويد ] « 1 » : بيت شاها ز تو غورى بلباسات بجست * مانندهء چوژه از كف خات بجست از اسب پياده گشت و رخ پنهان كرد * پيلان به تو شاه داد و ز مات بجست چفده - [ به فاء ] به وزن و معنى چفتهء مرقوم اما بمعنى دوم « 21 » . چوبينه - [ بضم جيم و كسر باء و فتح نون ] مرغى باشد صحرائى كه بمرغ خانه ماند و به عربى كروان خوانند [ بفتح كاف و راى مهمله و بعد از راء واو ] و در فرهنگ نام مرغيست كه كاروانك نيز گويند . و نيز لقب بهرام چوبين باشد . مثال اين معنى شيخ نظامى گويد : بيت چو چوب دولت ما شد بر آور * مه چوبينه شد چوبين بخاور « 2 » و نيز بمعنى آنچه از چوب سازند آيد « 22 » چنان كه شيخ فيضى فرمايد : بيت وه چكنم با قلم ره گراى * باديهء « 3 » آتش و چوبينه پاى چيره - يعنى غالب و مستولى . « 23 » مثالش امير خسرو فرمايد : بيت چيره شديم ما بگنه « 4 » برز عشق آنك « 5 » * صدره بغمزه توبهء ما را تباه كرد چنه - [ بكسر ] چينه باشد . « 24 » مثالش شاعر گويد : بيت طوطيان چمن بجاى چنه * لعل و مرچان گرفته در منقار و شاه ناصر خسرو نيز گويد : بيت مرغ چو بر دام و بر چنه نظر افكند * بخت بد آنگه بخاردش رگ بسمل چغنه - [ بغين معجمه به وزن شحنه ] نام سازيست در فرهنگ و به اين بيت امير خسرو تمسك نموده : بيت « 6 » بيا مطرب آن چغنه كز يك فغان * كشد زاهدان را بدير مغان و [ بضم جيم ] بمعنى گنجشك آورده . پوربهاى جامى گويد : بيت شوم چون بوم و گرسنه چون زاغ * خرد چون چغنه سست چون كوتر چانه - [ بفتح نون ] آن خمير كه گرد « 6 » كرده

--> ( 1 ) « س » « الف » : فردوسى . ( 2 ) « س » : مخاور . ( 3 ) « س » : باديدهء . ( 4 ) « س » : بگينه . ( 5 ) « س » « ن » : آنكه . ( 6 ) كلمه در « س » نيست . ( 21 ) يعنى بمعنى خميده . ( 22 ) در برهان معنى روپاك سرخ دارد و اين معنى را ندارد . ( 23 ) در برهان معنى شجاع و دلاور و بهندى دستارى كه بر سر پيچند نيز دارد . ( 24 ) در برهان بفتح اول مخفف چانه نيز دانسته شده است .